Jest na Dolnym Śląsku miasto, które ma swoją własną krzywą wieżę. Nie tak rozgłośnioną jak ta w Pizie, nie odwiedzaną przez miliony turystów rocznie, ale równie fascynującą – i z historią, która jest może nawet bardziej dramatyczna niż włoski odpowiednik. Ząbkowice Śląskie leżą w Kotlinie Kłodzkiej, u podnóży Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich, i przez wieki były jednym z ważniejszych miast Dolnego Śląska. Dziś są niedocenianym skarbem, który czeka na odkrycie przez turystów przemieszczających się zbyt szybko przez region. Ząbkowice Śląskie mają też swój mroczny przydomek – „miasto klątwy”. Legenda mówi, że w XVI wieku pewien kupiec, niesłusznie oskarżony o morderstwo i skazany na śmierć, tuż przed egzekucją przeklął miasto. Według podania po tej klątwie Ząbkowice dotknęły liczne katastrofy: pożary, zarazy, oblężenia wojenne. Historia jest oczywiście bardziej prozaiczna, ale legenda klątwy stała się elementem lokalnej tożsamości, opowiadaną przez mieszkańców z mieszaniną humoru i dumy.

Krzywa Wieża – polskie Pisa w sercu Sudetów

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich to gotycka wieża obronna z XIV wieku, która z biegiem wieków zaczęła się pochylać w wyniku osiadania nierównych fundamentów. Dziś odchyla się od pionu o ok. 2,14 metra – przy całkowitej wysokości ok. 34 metrów daje to kąt odchylenia widoczny gołym okiem z kilkudziesięciu metrów. Wieża stoi w samym centrum Ząbkowic, tuż przy Rynku, i jest absolutnie niemożliwa do przeoczenia – ale jednocześnie sprawia wrażenie czegoś, co jest tu zupełnie naturalne, jakby pochyłość była tu od zawsze. Ząbkowiczanie traktują swoją wieżę z dużym humorem: jest na lokalnych gadżetach, pocztówkach, a lokale gastronomiczne w centrum chętnie nawiązują do tej tożsamości. Wieża jest otwarta dla turystów w sezonie letnim. Wejście na szczyt kręconymi schodami jest osobliwym doświadczeniem – droga w górę wydaje się nieco dezorientująca, bo ciągłe odczuwanie nieznacznego nachylenia myli zmysł równowagi w przyjemnie złudny sposób. Ze szczytu roztacza się widok na Rynek, katedrę i otaczające miasto wzgórza.

Gotycka Katedra – jedna z pereł architektury sakralnej na Dolnym Śląsku

Kilkaset metrów od Krzywej Wieży, przy głównym placu Ząbkowic, wznosi się gotycka Katedra pw. Świętych Apostołów Jakuba i Agnieszki – bez wątpienia najważniejszy zabytek miasta i jeden z najpiękniejszych gotyckich kościołów na Dolnym Śląsku. Budowa katedry rozpoczęła się w XIV wieku i trwała przez ponad 200 lat, co wyjaśnia obecność kilku różnych faz architektonicznych. Zewnętrzna bryła z charakterystycznym wieńcem kaplic i smukłymi oknami gotyckimi jest imponująca już z zewnątrz. Wnętrze jest jeszcze bardziej efektowne: trójnawowe wnętrze o pięknych proporcjach, gotyckie sklepienia gwiaździste, długie prezbiterium i kilkanaście kaplic bocznych. Najcenniejsze obiekty artystyczne w katedrze to: gotycki tryptyk ołtarzowy z końca XV wieku (jeden z lepiej zachowanych w regionie), renesansowy nagrobek Jerzego z Podiebradów z XVI wieku (rzeźba z czerwonego marmuru), barokowe stallach i kilkanaście płyt nagrobnych mieszczaństwa i szlachty ząbkowickiej z różnych epok. Mozaika stylów i epok, jaką tworzy wyposażenie katedry, jest doskonałą lekcją historii sztuki.

Ruiny zamku – widokowe wzgórze z dramatyczną historią

Na wzgórzu dominującym nad Ząbkowicami od południa stoją malownicze ruiny gotyckiego zamku. Warownia zbudowana przez Piastów w XIV wieku była przez wieki siedzibą kolejnych władców – Podiebradów, Habsburgów i różnych rodów szlacheckich – i wielokrotnie niszczona podczas wojen, oblężeń i pożarów, które regularnie trapiły miasto. Ostateczny upadek zamku nastąpił w XVIII wieku, gdy właściciele zrezygnowali z odbudowy po kolejnym pożarze. Dziś stoi jako trwała ruina: ocalały fragment cylindrycznej wieży głównej i obszerne fragmenty murów obwodowych, którymi można spacerować. Z ruin rozciąga się widok na miasto, katedrę z Krzywą Wieżą i na okoliczne wzgórza Sudetów. Warto wejść na ruiny wieczorem – Ząbkowice o zachodzie słońca, z siluetą katedry na tle nieba, tworzą jeden z bardziej malowniczych widoków w sudeckiej Polsce.

Rynek i starówka – małomiasteczkowy urok

Rynek ząbkowicki to klasyczne centrum małego historycznego miasta śląskiego. Otaczają go kamienice z XV–XIX wieku, różne pod względem stylu i stanu zachowania, ale razem tworzące spójną, historyczną pierzeję. W centrum Rynku stoi Ratusz – gotycki budynek z XIV-wieczną wieżą zegarową, przebudowany w stylu renesansowym w XVI wieku. Jego wieża, prawie czterdziestometrowa, jest drugim charakterystycznym elementem panoramy miasta obok Krzywej Wieży. W kawiarniach i restauracjach przy Rynku – jest ich kilka, od prostych barów po przyzwoite restauracje – serwuje się tradycyjne dania dolnośląskie. Trafisz tu na żurek z białą kiełbasą, bigos, pierogi z różnymi farszami i regionalne piwa. Ceny są tu znacznie niższe niż w turystycznych kurortach Karkonoszy.

Zamek Kamieniec Ząbkowicki – potężna ruina w pobliżu

Zaledwie 15 km od Ząbkowic Śląskich leży Kamieniec Ząbkowicki ze swoją własną znakomitą atrakcją: ruinami ogromnego zamku neogotyckie z XIX wieku. Zamek wzniesiony przez Mariannę Orańską na przełomie lat 1838–1870 miał być jedną z największych i najwspanialszych rezydencji w tej części Europy. Budowy nigdy jednak w pełni nie ukończono, a wojenne losy i powojenny chaos doprowadziły do niemal całkowitej ruiny. Dziś imponująca, romantyczna ruina z kilkudziesięcioma wieżyczkami i obszernymi podpiwniczeniami jest dostępna dla turystów i robi niesamowite wrażenie – szczególnie skala budowli i dramatyzm nieukończonej architektury. W sezonie letnim organizowane są tu nocne zwiedzania z latarniami, które potęgują gotycki nastrój miejsca.

Paczków – polskie Carcassonne niedaleko

Jeszcze jedną bezwzględnie wartą odwiedzenia atrakcją w okolicach Ząbkowic jest Paczków – ok. 30 km na południe. To jedno z najlepiej zachowanych miast-twierdz w Polsce, porównywane do Carcassonne we Francji. Kompletny pierścień murów obronnych z wieżami i basztami, otaczający gotyckie centrum, jest niemal nienaruszony. Spacer po murach wokół całego starego miasta zajmuje ok. 40 minut i jest jednym z najefektowniejszych doświadczeń fortyfikacyjnych w Polsce.

Ząbkowice Śląskie praktycznie – jak zaplanować wizytę?

Ząbkowice Śląskie leżą przy trasie z Wrocławia do Kłodzka (droga krajowa nr 8). Samochodem z Wrocławia to ok. 1 godziny, z Kłodzka ok. 30 minut. Pociąg z Wrocławia Głównego przez Kamieniec Ząbkowicki kursuje kilka razy dziennie. Zwiedzanie centrum (Krzywa Wieża, katedra, zamek, Rynek) zajmuje 2–3 godziny. Połączone z wycieczką do Kamieńca Ząbkowickiego i Paczkowa tworzy świetny jednodniowy program eksploracji tej części Dolnego Śląska. Ząbkowice Śląskie to Dolny Śląsk poza szlakiem – i właśnie to jest ich największy atut.